Аутизм деген не? Ол адамның өзгелермен араласпай жүруі, өзгенің айтқаның түсінбей жатуы, оқшау елден бөлек жүрген адамдардың бойында пайда болатын дерт. Олар басқалар сияқты елмен араласпай, амандассан сені түсіне алмайтын халде болатындары
Аут ағылшын тілінде тыс дегенді білдіреді. Мысалы футболда доп алаңнан тыс шықса соны аут дейді. Аутизм ол басқа адамдарды елемейтің, өзінің бір қиял әлемінде жүретін жандар.
Аутизм белгілері қандай?
Аутизм дерті неше түрлі бола алады. Соның барша түрін осы жерде жаза алмасақ та ең негізгілерін теріп көрейік.
- Бірінші белгі ол бала не ересек адамның сөйлей алмай қалуы. Сөйлесе де нақты, ұғымды айта алмай жатады. Бала екі жастан бастап сөйлейді емес пе. Сол кезенде кейбір балалар басқалар сияқты сөйлей алмай қалады. Жиі бір сөзді көп мәрте қайтала береді. Мысалы доп, доп, доп деп күнде айтып отыруы мүмкін.
- Тағы бір белгісі ол өзгені елемеу. Үлкен адам болсын, бала болсын аутизмге шалдыққандар басқаны елемеу қалуы мүмкін. Ана ыстық десе жей беретін, қауіпті десе тындамайтыны аутизм белгісі болуы мүмкін. Ондай балаларға ата аналары өздері ыстық тамақты үрлеуі керек. Өздері қарауы керек.
- Сезімді білдірмеу аутизм белгілерінің бірі болуы мүмкін. Жас балаларда. Бәріміз бала, сәби болдық. Және көбіміз ана болмаса жылайтын едік, ана ыстық алақанмен бетімізді сипалағанды ұнататын едік. Аутизмі бар бала ондайды сезбейді не жақтырмайды.
- Ашушаң болуы. Жас балаларда аутизм бар болса олар ашушаң болуы мүмкін. Болмайтын затқа ашуланып басқа балаларды соғып, ұруы ғажап емес.
- Басқа балалармен ойнамауы да бір белгі.
Аутизм неден пайда болады?
Негізінен генетикадан. Егер әке не ананың ата бабалары осындай дертке ұшыраса ол тұқым қуалай жатуы мүмкін. Мысалы атасы не апасы сондай болса немере не шөбереде соның аз болса да белгілері пайда болуы ғажап емес. Тағы бір себебі ол дәрі мен зиянды заттарды тұтыну.
Арақты көп ішкен анада бала аутизмге ұшырауы мүмкін. Нашақор болған аналарда да. Және не бір күшті дәрілерді ішсе солар да себеп бола алады.
Аутизм неден пайда болады десек оның себептері сан алуан. Тағы бір себеп ол дәрумендердің жетіспеуі. Ана жүкті болғанда керекті дәрумендерді жемесе оның зардабын ұрық та көреді. Аутизмнен басқа да кесел мен ауру осының салдарынан пайда болуы мүмкін.
Тағы бір себеп ол ата аналардың жасы. Жасы ұлғайған сайын осы дертке шалдығу ықтималдығы да артады. Бірақ бәрі сондай бола бермейді. Негізі осы ауру бес жүз баланың бірінде ғана болады. Яғни айтарлықтай көп емес.
Аутизм әйел гөрі ерлерде жиі болады.
Аутизмді емдеу жолы
Өкінішке орай аутизм емделмейтін кесел. Оны емдеп шығамын деп ойламандар. Бірақ сонымен қатар дәрігерге барып тиісті ем домын алу керек. Түгелдей емдей алмаса да аздап болса осы аурудың симптомдарын жеңілдетуге болады. Дәрігер сізге бала жасау керек жаттығуларды үйрете алады. Пайдалы кеңес бере алады.
Сонымен қатар аутизм белгілері бар балалардың бәрі сондай ауруға шалдыққан емес. Мысалы бала ұзақ уақыт сөйлей алмаса ол қорықудан да болуы мүмкін. Басқаларды елемесе, тындамаса оның құлағының бітеліп қалуы да ғажап емес. Демек дәрігерге барып қаралу керек. Диагнозды солар қоя алады.